Türkiye’de İnsani Gelişim Endeksi ile Sefalet Endeksi Arasındaki İlişki

Özet

Enflasyon, işsizlik ve büyüme, en önemli üç makroekonomik göstergedir. Enflasyon ve işsizlik, toplum üyelerinin yaşamlarına kısa sürede yansıdığı için ekonomistler bu göstergelere odaklanmıştır. Bu doğrultuda Arthur Okun, 1970’lerde ABD ekonomisinde işsizlik ve enflasyonun aynı anda görüldüğü bir ortamda (stagflasyon), işsizlik ve enflasyonun toplamından oluşan “sefalet (hoşnutsuzluk) endeksi”ni geliştirmiştir. İnsani gelişme endeksi, insanların yaşamlarını dikkate alarak refahlarını artırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, gelir, eğitim ve sağlık göstergeleri kullanılarak oluşturulan bu endeks, söz konusu göstergelerin iyileştirilmesinin insani gelişmeyi ve dolayısıyla ülkenin kalkınmasını hızlandıracağını vurgulamaktadır. Bu çalışma, 1985-2022 yılları arasında Türkiye’de sefalet endeksinin insani gelişme endeksi üzerindeki etkisini incelemektedir. Çalışmada, değişkenler arasındaki uzun vadeli ilişkileri incelemek için ARDL sınır testi koentegrasyon yaklaşımı uygulanmış ve kısa vadeli nedensellik yönünü belirlemek için Toda-Yamamoto nedensellik testi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, değişkenler arasında uzun vadeli bir eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Buna göre, sefalet endeksindeki %1’lik bir artışın, insani gelişme endeksini %0,10 oranında düşürdüğü sonucuna varılmıştır. Kısa vadeli nedensellik sonuçlarına göre ise, sefalet endeksinden insani gelişme endeksine doğru çift yönlü bir nedensellik olduğu sonucuna varılmıştır.

The Relationship Between Human Development Index and Misery Index in Türkiye

Abstract

Inflation, unemployment and growth are the three most important macroeconomic indicators. Since inflation and unemployment are reflected in the lives of society members in a short time, economists have focused on them. In this direction, Arthur Okun developed the misery (discontent) index, which is the sum of unemployment and inflation in the US economy in the 1970s, in an environment where unemployment and inflation were seen at the same time (stagflation). The human development index aims to increase the welfare of people by taking their lives into account. In this context, this index, which is created using income, education and health indicators, emphasizes that improving these indicators will accelerate human development and, as a result, the development of the country. This study investigates the effect of the misery index on the human development index in Turkey between 1985-2022. In the study, the ARDL bounds test cointegration approach was applied to investigate the long-term relationships between the variables and the Toda-Yamamoto causality test was applied to determine the short-term causality direction. According to the analysis results, a long-term cointegration relationship was found between the variables. Accordingly, it was concluded that a 1% increase in the misery index decreased the human development index by 0.10%. According to the short-term causality results; it was concluded that there was a bidirectional causality from the misery index to the human development index and from the human development index to the misery index.

Ph.D. candidate Esra Büyüksavaş (Atatürk University, Erzurum, Türkiye)
0009-0004-3541-2424  esrabuyuksavas@gmail.com

Prof. Dr. Kerem Karabulut (Atatürk University, Erzurum, Türkiye)
0000-0002-3159-3289  kerem@atauni.edu.tr

Submitted on: 2026-04-01 Accepted on: 2026-07-23

Year:2026 - Volume:5 Issue:2 Pages: 11-20

DOI: https://doi.org/10.36880/J05.2.0161

Download as PDF

APA style citation: Büyüksavaş, E. , & Karabulut, K. (2026). Türkiye’de İnsani Gelişim Endeksi ile Sefalet Endeksi Arasındaki İlişki. Avrasya Ekonomileri Dergisi, 5(2), 11-20.

References

• Adrangi, B., ve Macri, J. (2019). “Does The Misery Index Influence a US President’s Political Re-election Prospects?”, Journal Of Risk and Financial Management, 12(1), 22
• Akçay, S. (2018). “Remittances and Misery Index in Turkey: Is There a Link?”, Applied Economics Letters, 25(13), 895-899.
• Büyüksarıkulak, A. M., ve Suluk, s. (2022). “The Misery Index: An Evaluation On Fragile Five Countries", Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 1108-1123.
• Cohen, I. K., Ferretti, F. ve McIntosh, B. (2014). “Decomposing the Misery Index: A Dynamic Approach”, Cogent Economics and Finance, 2(1), 991089.
• Grabia, T. (2011). “The Okun Misery Index in The European Union Countries From 2000 to 2009”, Comparative Economic Research. Central and Eastern Europe, 14(4), 97-115
• Günsoy, G. (2001). “İnsani Gelişme Kavramı Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme”, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 215-228.
• Lind, N. (2019). “A Development of The Human Development Index”, Social Indicators Research, 146(3), 409-423.
• Lovell, M. C. ve Tien, P. L. (2000). “Economic Discomfort and Consumer Sentiment”, Eastern Economic Journal, 26(1), 1-8
• Narayan, P. K. (2005). “The saving and investment nexus for China: evidence from cointegration tests”, Applied economics, 37(17), 1979-1990.
• Ravallion, M. (2011). “The Human Development Index: a Response to Klugman, Rodriguez and Cho”,. The Journal of Economic Inequality, 9, 475-478.
• Riascos, J. C. (2009). El Indice de Malestar Económico o Indice de Miseria de Okun: Breve Analisis de Casos, 2001-2008. Tendencias, 10(2), 92-124.
• Salas-Bourgoin, M. A. (2014). “A proposal for a modified Human Development Index”, Cepal Review, 2014(112), 29-44.
• Singh, J. (2024). “Does Economic Misery Stifle Human Development? Empirical Evidence From Asian Countries”, GeoJournal, 89(3), 1-16.
• UNDP 1990: Human Development Report, New York Oxford University Press.
• UNDP 1995: Human Development Report, New York Oxford University Press.